श्रीदुर्गासप्तशती — एकादशोऽध्यायः

ऋषिरुवाच ॥ १ ॥

r̥ṣiruvāca || 1 ||

देव्या हते तत्र महासुरेन्द्रे
सेन्द्राः सुरा वह्निपुरोगमास्ताम् ।
कात्यायनीं तुष्टुवुरिष्टलाभा-
-द्विकाशिवक्त्राब्जविकाशिताशाः ॥ २ ॥

dēvyā hatē tatra mahāsurēndrē sēndrāḥ surā vahnipurōgamāstām | kātyāyanīṁ tuṣṭuvuriṣṭalābhā--dvikāśivaktrābjavikāśitāśāḥ || 2 ||

देवि प्रपन्नार्तिहरे प्रसीद
प्रसीद मातर्जगतोऽखिलस्य ।
प्रसीद विश्वेश्वरि पाहि विश्वं
त्वमीश्वरी देवि चराचरस्य ॥ ३ ॥

dēvi prapannārtiharē prasīda prasīda mātarjagatō:’khilasya | prasīda viśvēśvari pāhi viśvaṁ tvamīśvarī dēvi carācarasya || 3 ||

आधारभूता जगतस्त्वमेका
महीस्वरूपेण यतः स्थितासि ।
अपां स्वरूपस्थितया त्वयैत-
-दाप्यायते कृत्स्नमलङ्घ्यवीर्ये ॥ ४ ॥

ādhārabhūtā jagatastvamēkā mahīsvarūpēṇa yataḥ sthitāsi | apāṁ svarūpasthitayā tvayaita--dāpyāyatē kr̥tsnamalaṅghyavīryē || 4 ||

त्वं वैष्णवी शक्तिरनन्तवीर्या
विश्वस्य बीजं परमाऽसि माया ।
सम्मोहितं देवि समस्तमेतत्
त्वं वै प्रसन्ना भुवि मुक्तिहेतुः ॥ ५ ॥

tvaṁ vaiṣṇavī śaktiranantavīryā viśvasya bījaṁ paramā:’si māyā | sammōhitaṁ dēvi samastamētat tvaṁ vai prasannā bhuvi muktihētuḥ || 5 ||

विद्याः समस्तास्तव देवि भेदाः
स्त्रियः समस्ताः सकला जगत्सु ।
त्वयैकया पूरितमम्बयैतत्
का ते स्तुतिः स्तव्यपरा परोक्तिः ॥ ६ ॥

vidyāḥ samastāstava dēvi bhēdāḥ striyaḥ samastāḥ sakalā jagatsu | tvayaikayā pūritamambayaitat kā tē stutiḥ stavyaparā parōktiḥ || 6 ||

सर्वभूता यदा देवी भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी ।
त्वं स्तुता स्तुतये का वा भवन्तु परमोक्तयः ॥ ७ ॥

sarvabhūtā yadā dēvī bhuktimuktipradāyinī | tvaṁ stutā stutayē kā vā bhavantu paramōktayaḥ || 7 ||

सर्वस्य बुद्धिरूपेण जनस्य हृदि संस्थिते ।
स्वर्गापवर्गदे देवि नारायणि नमोऽस्तु ते ॥ ८ ॥

sarvasya buddhirūpēṇa janasya hr̥di saṁsthitē | svargāpavargadē dēvi nārāyaṇi namō:’stu tē || 8 ||

कलाकाष्ठादिरूपेण परिणामप्रदायिनि ।
विश्वस्योपरतौ शक्ते नारायणि नमोऽस्तु ते ॥ ९ ॥

kalākāṣṭhādirūpēṇa pariṇāmapradāyini | viśvasyōparatau śaktē nārāyaṇi namō:’stu tē || 9 ||

सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके ।
शरण्ये त्र्यम्बके गौरि नारायणि नमोऽस्तु ते ॥ १० ॥

sarvamaṅgalamāṅgalyē śivē sarvārthasādhikē | śaraṇyē tryambakē gauri nārāyaṇi namō:’stu tē || 10 ||

सृष्टिस्थितिविनाशानां शक्तिभूते सनातनि ।
गुणाश्रये गुणमये नारायणि नमोऽस्तु ते ॥ ११ ॥

sr̥ṣṭisthitivināśānāṁ śaktibhūtē sanātani | guṇāśrayē guṇamayē nārāyaṇi namō:’stu tē || 11 ||

शरणागतदीनार्तपरित्राणपरायणे ।
सर्वस्यार्तिहरे देवि नारायणि नमोऽस्तु ते ॥ १२ ॥

śaraṇāgatadīnārtaparitrāṇaparāyaṇē | sarvasyārtiharē dēvi nārāyaṇi namō:’stu tē || 12 ||

हंसयुक्तविमानस्थे ब्रह्माणीरूपधारिणि ।
कौशाम्भःक्षरिके देवि नारायणि नमोऽस्तु ते ॥ १३ ॥

haṁsayuktavimānasthē brahmāṇīrūpadhāriṇi | kauśāmbhaḥkṣarikē dēvi nārāyaṇi namō:’stu tē || 13 ||

त्रिशूलचन्द्राहिधरे महावृषभवाहिनि ।
माहेश्वरीस्वरूपेण नारायणि नमोऽस्तु ते ॥ १४ ॥

triśūlacandrāhidharē mahāvr̥ṣabhavāhini | māhēśvarīsvarūpēṇa nārāyaṇi namō:’stu tē || 14 ||

मयूरकुक्कुटवृते महाशक्तिधरेऽनघे ।
कौमारीरूपसंस्थाने नारायणि नमोऽस्तु ते ॥ १५ ॥

mayūrakukkuṭavr̥tē mahāśaktidharē:’naghē | kaumārīrūpasaṁsthānē nārāyaṇi namō:’stu tē || 15 ||

शङ्खचक्रगदाशार्ङ्गगृहीतपरमायुधे ।
प्रसीद वैष्णवीरूपे नारायणि नमोऽस्तु ते ॥ १६ ॥

śaṅkhacakragadāśārṅgagr̥hītaparamāyudhē | prasīda vaiṣṇavīrūpē nārāyaṇi namō:’stu tē || 16 ||

गृहीतोग्रमहाचक्रे दंष्ट्रोद्धृतवसुन्धरे ।
वराहरूपिणि शिवे नारायणि नमोऽस्तु ते ॥ १७ ॥

gr̥hītōgramahācakrē daṁṣṭrōddhr̥tavasundharē | varāharūpiṇi śivē nārāyaṇi namō:’stu tē || 17 ||

नृसिंहरूपेणोग्रेण हन्तुं दैत्यान् कृतोद्यमे ।
त्रैलोक्यत्राणसहिते नारायणि नमोऽस्तु ते ॥ १८ ॥

nr̥siṁharūpēṇōgrēṇa hantuṁ daityān kr̥tōdyamē | trailōkyatrāṇasahitē nārāyaṇi namō:’stu tē || 18 ||

किरीटिनि महावज्रे सहस्रनयनोज्ज्वले ।
वृत्रप्राणहरे चैन्द्रि नारायणि नमोऽस्तु ते ॥ १९ ॥

kirīṭini mahāvajrē sahasranayanōjjvalē | vr̥traprāṇaharē caindri nārāyaṇi namō:’stu tē || 19 ||

शिवदूतीस्वरूपेण हतदैत्यमहाबले ।
घोररूपे महारावे नारायणि नमोऽस्तु ते ॥ २० ॥

śivadūtīsvarūpēṇa hatadaityamahābalē | ghōrarūpē mahārāvē nārāyaṇi namō:’stu tē || 20 ||

दंष्ट्राकरालवदने शिरोमालाविभूषणे ।
चामुण्डे मुण्डमथने नारायणि नमोऽस्तु ते ॥ २१ ॥

daṁṣṭrākarālavadanē śirōmālāvibhūṣaṇē | cāmuṇḍē muṇḍamathanē nārāyaṇi namō:’stu tē || 21 ||

लक्ष्मि लज्जे महाविद्ये श्रद्धे पुष्टि स्वधे ध्रुवे ।
महारात्रि महामाये नारायणि नमोऽस्तु ते ॥ २२ ॥

lakṣmi lajjē mahāvidyē śraddhē puṣṭi svadhē dhruvē | mahārātri mahāmāyē nārāyaṇi namō:’stu tē || 22 ||

मेधे सरस्वति वरे भूति बाभ्रवि तामसि ।
नियते त्वं प्रसीदेशे नारायणि नमोऽस्तु ते ॥ २३ ॥

mēdhē sarasvati varē bhūti bābhravi tāmasi | niyatē tvaṁ prasīdēśē nārāyaṇi namō:’stu tē || 23 ||

सर्वस्वरूपे सर्वेशे सर्वशक्तिसमन्विते ।
भयेभ्यस्त्राहि नो देवि दुर्गे देवि नमोऽस्तु ते ॥ २४ ॥

sarvasvarūpē sarvēśē sarvaśaktisamanvitē | bhayēbhyastrāhi nō dēvi durgē dēvi namō:’stu tē || 24 ||

एतत्ते वदनं सौम्यं लोचनत्रयभूषितम् ।
पातु नः सर्वभूतेभ्यः कात्यायनि नमोऽस्तु ते ॥ २५ ॥

ētattē vadanaṁ saumyaṁ lōcanatrayabhūṣitam | pātu naḥ sarvabhūtēbhyaḥ kātyāyani namō:’stu tē || 25 ||

ज्वालाकरालमत्युग्रमशेषासुरसूदनम् ।
त्रिशूलं पातु नो भीतेर्भद्रकालि नमोऽस्तु ते ॥ २६ ॥

jvālākarālamatyugramaśēṣāsurasūdanam | triśūlaṁ pātu nō bhītērbhadrakāli namō:’stu tē || 26 ||

हिनस्ति दैत्यतेजांसि स्वनेनापूर्य या जगत् ।
सा घण्टा पातु नो देवि पापेभ्यो नः सुतानिव ॥ २७ ॥

hinasti daityatējāṁsi svanēnāpūrya yā jagat | sā ghaṇṭā pātu nō dēvi pāpēbhyō naḥ sutāniva || 27 ||

असुरासृग्वसापङ्कचर्चितस्ते करोज्ज्वलः ।
शुभाय खड्गो भवतु चण्डिके त्वां नता वयम् ॥ २८ ॥

asurāsr̥gvasāpaṅkacarcitastē karōjjvalaḥ | śubhāya khaḍgō bhavatu caṇḍikē tvāṁ natā vayam || 28 ||

रोगानशेषानपहंसि तुष्टा
रुष्टा तु कामान् सकलानभीष्टान् ।
त्वामाश्रितानां न विपन्नराणां
त्वामाश्रिता ह्याश्रयतां प्रयान्ति ॥ २९ ॥

rōgānaśēṣānapahaṁsi tuṣṭā ruṣṭā tu kāmān sakalānabhīṣṭān | tvāmāśritānāṁ na vipannarāṇāṁ tvāmāśritā hyāśrayatāṁ prayānti || 29 ||

एतत्कृतं यत्कदनं त्वयाद्य
धर्मद्विषां देवि महासुराणाम् ।
रूपैरनेकैर्बहुधाऽऽत्ममूर्तिं
कृत्वाम्बिके तत् प्रकरोति कान्या ॥ ३० ॥

ētatkr̥taṁ yatkadanaṁ tvayādya dharmadviṣāṁ dēvi mahāsurāṇām | rūpairanēkairbahudhā:’:’tmamūrtiṁ kr̥tvāmbikē tat prakarōti kānyā || 30 ||

विद्यासु शास्त्रेषु विवेकदीपे-
-ष्वाद्येषु वाक्येषु च का त्वदन्या ।
ममत्वगर्तेऽतिमहान्धकारे
विभ्रामयत्येतदतीव विश्वम् ॥ ३१ ॥

vidyāsu śāstrēṣu vivēkadīpē--ṣvādyēṣu vākyēṣu ca kā tvadanyā | mamatvagartē:’timahāndhakārē vibhrāmayatyētadatīva viśvam || 31 ||

रक्षांसि यत्रोग्रविषाश्च नागा
यत्रारयो दस्युबलानि यत्र ।
दावानलो यत्र तथाब्धिमध्ये
तत्र स्थिता त्वं परिपासि विश्वम् ॥ ३२ ॥

rakṣāṁsi yatrōgraviṣāśca nāgā yatrārayō dasyubalāni yatra | dāvānalō yatra tathābdhimadhyē tatra sthitā tvaṁ paripāsi viśvam || 32 ||

विश्वेश्वरि त्वं परिपासि विश्वं
विश्वात्मिका धारयसीह विश्वम् ।
विश्वेशवन्द्या भवती भवन्ति
विश्वाश्रया ये त्वयि भक्तिनम्राः ॥ ३३ ॥

viśvēśvari tvaṁ paripāsi viśvaṁ viśvātmikā dhārayasīha viśvam | viśvēśavandyā bhavatī bhavanti viśvāśrayā yē tvayi bhaktinamrāḥ || 33 ||

देवि प्रसीद परिपालय नोऽरिभीते-
-र्नित्यं यथासुरवधादधुनैव सद्यः ।
पापानि सर्वजगतां प्रशमं नयाशु
उत्पातपाकजनितांश्च महोपसर्गान् ॥ ३४ ॥

dēvi prasīda paripālaya nō:’ribhītē--rnityaṁ yathāsuravadhādadhunaiva sadyaḥ | pāpāni sarvajagatāṁ praśamaṁ nayāśu utpātapākajanitāṁśca mahōpasargān || 34 ||

प्रणतानां प्रसीद त्वं देवि विश्वार्तिहारिणि ।
त्रैलोक्यवासिनामीड्ये लोकानां वरदा भव ॥ ३५ ॥

praṇatānāṁ prasīda tvaṁ dēvi viśvārtihāriṇi | trailōkyavāsināmīḍyē lōkānāṁ varadā bhava || 35 ||

देव्युवाच ॥ ३६ ॥

dēvyuvāca || 36 ||

वरदाऽहं सुरगणा वरं यन्मनसेच्छथ ।
तं वृणुध्वं प्रयच्छामि जगतामुपकारकम् ॥ ३७ ॥

varadā:’haṁ suragaṇā varaṁ yanmanasēcchatha | taṁ vr̥ṇudhvaṁ prayacchāmi jagatāmupakārakam || 37 ||

देवा ऊचुः ॥ ३८ ॥

dēvā ūcuḥ || 38 ||

सर्वबाधाप्रशमनं त्रैलोक्यस्याखिलेश्वरि ।
एवमेव त्वया कार्यमस्मद्वैरिविनाशनम् ॥ ३९ ॥

sarvabādhāpraśamanaṁ trailōkyasyākhilēśvari | ēvamēva tvayā kāryamasmadvairivināśanam || 39 ||

देव्युवाच ॥ ४० ॥

dēvyuvāca || 40 ||

वैवस्वतेऽन्तरे प्राप्ते अष्टाविंशतिमे युगे ।
शुम्भो निशुम्भश्चैवान्यावुत्पत्स्येते महासुरौ ॥ ४१ ॥

vaivasvatē:’ntarē prāptē aṣṭāviṁśatimē yugē | śumbhō niśumbhaścaivānyāvutpatsyētē mahāsurau || 41 ||

नन्दगोपगृहे जाता यशोदागर्भसम्भवा ।
ततस्तौ नाशयिष्यामि विन्ध्याचलनिवासिनी ॥ ४२ ॥

nandagōpagr̥hē jātā yaśōdāgarbhasambhavā | tatastau nāśayiṣyāmi vindhyācalanivāsinī || 42 ||

पुनरप्यतिरौद्रेण रूपेण पृथिवीतले ।
अवतीर्य हनिष्यामि वैप्रचित्तांश्च दानवान् ॥ ४३ ॥

punarapyatiraudrēṇa rūpēṇa pr̥thivītalē | avatīrya haniṣyāmi vaipracittāṁśca dānavān || 43 ||

भक्षयन्त्याश्च तानुग्रान् वैप्रचित्तान् महासुरान् ।
रक्ता दन्ता भविष्यन्ति दाडिमीकुसुमोपमाः ॥ ४४ ॥

bhakṣayantyāśca tānugrān vaipracittān mahāsurān | raktā dantā bhaviṣyanti dāḍimīkusumōpamāḥ || 44 ||

ततो मां देवताः स्वर्गे मर्त्यलोके च मानवाः ।
स्तुवन्तो व्याहरिष्यन्ति सततं रक्तदन्तिकाम् ॥ ४५ ॥

tatō māṁ dēvatāḥ svargē martyalōkē ca mānavāḥ | stuvantō vyāhariṣyanti satataṁ raktadantikām || 45 ||

भूयश्च शतवार्षिक्यामनावृष्ट्यामनम्भसि ।
मुनिभिः संस्तुता भूमौ सम्भविष्याम्ययोनिजा ॥ ४६ ॥

bhūyaśca śatavārṣikyāmanāvr̥ṣṭyāmanambhasi | munibhiḥ saṁstutā bhūmau sambhaviṣyāmyayōnijā || 46 ||

ततः शतेन नेत्राणां निरीक्षिष्याम्यहं मुनीन् ।
कीर्तयिष्यन्ति मनुजाः शताक्षीमिति मां ततः ॥ ४७ ॥

tataḥ śatēna nētrāṇāṁ nirīkṣiṣyāmyahaṁ munīn | kīrtayiṣyanti manujāḥ śatākṣīmiti māṁ tataḥ || 47 ||

ततोऽहमखिलं लोकमात्मदेहसमुद्भवैः ।
भरिष्यामि सुराः शाकैरावृष्टेः प्राणधारकैः ॥ ४८ ॥

tatō:’hamakhilaṁ lōkamātmadēhasamudbhavaiḥ | bhariṣyāmi surāḥ śākairāvr̥ṣṭēḥ prāṇadhārakaiḥ || 48 ||

शाकम्भरीति विख्यातिं तदा यस्याम्यहं भुवि ॥ ४९ ॥

śākambharīti vikhyātiṁ tadā yasyāmyahaṁ bhuvi || 49 ||

तत्रैव च वधिष्यामि दुर्गमाख्यं महासुरम् ।
दुर्गादेवीति विख्यातं तन्मे नाम भविष्यति ॥ ५० ॥

tatraiva ca vadhiṣyāmi durgamākhyaṁ mahāsuram | durgādēvīti vikhyātaṁ tanmē nāma bhaviṣyati || 50 ||

पुनश्चाहं यदा भीमं रूपं कृत्वा हिमाचले ।
रक्षांसि भक्षयिष्यामि मुनीनां त्राणकारणात् ॥ ५१ ॥

punaścāhaṁ yadā bhīmaṁ rūpaṁ kr̥tvā himācalē | rakṣāṁsi bhakṣayiṣyāmi munīnāṁ trāṇakāraṇāt || 51 ||

तदा मां मुनयः सर्वे स्तोष्यन्त्यानम्रमूर्तयः ।
भीमादेवीति विख्यातं तन्मे नाम भविष्यति ॥ ५२ ॥

tadā māṁ munayaḥ sarvē stōṣyantyānamramūrtayaḥ | bhīmādēvīti vikhyātaṁ tanmē nāma bhaviṣyati || 52 ||

यदारुणाख्यस्त्रैलोक्ये महाबाधां करिष्यति ।
तदाऽहं भ्रामरं रूपं कृत्वाऽसङ्ख्येयषट्पदम् ॥ ५३ ॥

yadāruṇākhyastrailōkyē mahābādhāṁ kariṣyati | tadā:’haṁ bhrāmaraṁ rūpaṁ kr̥tvā:’saṅkhyēyaṣaṭpadam || 53 ||

त्रैलोक्यस्य हितार्थाय वधिष्यामि महासुरम् ।
भ्रामरीति च मां लोकास्तदा स्तोष्यन्ति सर्वतः ॥ ५४ ॥

trailōkyasya hitārthāya vadhiṣyāmi mahāsuram | bhrāmarīti ca māṁ lōkāstadā stōṣyanti sarvataḥ || 54 ||

इत्थं यदा यदा बाधा दानवोत्था भविष्यति ।
तदा तदावतीर्याहं करिष्याम्यरिसङ्क्षयम् ॥ ५५ ॥

itthaṁ yadā yadā bādhā dānavōtthā bhaviṣyati | tadā tadāvatīryāhaṁ kariṣyāmyarisaṅkṣayam || 55 ||

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये
देव्याः स्तुतिर्नामैकादशोऽध्यायः ॥११॥

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye devyāḥ stutirnāmaikādaśo’dhyāyaḥ ||11||